ضریب نگهداری

ضریب نگهداری (MF)

ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻴﻦ ﻣﻘﺪار درﺧﺸﻨﺪﮔﻲ /روﺷﻨﺎﻳﻲ ﺷﺪت ﻣﻨﺒﻊ  ﻧﻮر ﭘﺲ از زﻣﺎن ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻪ درﺧﺸﻨﺪﮔﻲ / ﺷﺪت روﺷﻨﺎیی اوﻟﻴﻪ آن.

ضریب نگهداری سطح (SMF)

ﻧﺴﺒﺖ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺑﺎزﺗﺎب ﻧﻮر اوﻟﻴﻪ از ﺳﻄﺢ در ﻳﻚ زﻣﺎن ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺑﺎزﺗﺎب آن .

معرفي ضريب نگهداري

درخشندگي/شدت روشنايي اوليه اي كه توسط تاسيسات روشنايي فراهم مي شود، در طي طول عمر تاسيسات روشنايي رفته رفته كاهش مي يابد. جهت اعمال كردن اين كاهش در طراحي، از “ضريب نگهداري” استفاده مي شود كه به شكل زير تعريف مي گردد:
نسبت درخشندگي/شدت روشنايي متوسط در يك سطح مشخص بعد از يك دوره زماني بكار گيري يك تجهيز روشنايي، به درخشندگي/شدت روشنايي متوسط بدست آمده تحت همان شرايط براي همان تجهيز در هنگام نو بودن آن را “ضريب نگهداري”گويند. عبارت “ضريب استهلاك” براي مقدار عكس اين عبارت استفاده مي شود.
البته لازم به ذكر است كه در طراحي روشنايي، يكي از معيارها حداقل مقدار درخشندگي/شدت روشنايي متوسط در معبر بوده كه با فرض انجام برنامه تعميرات و نگهداري در « دوره زماني مشخص » و با اعمال ضرايب نگهداري حاصل مي گردد. اما در مورد فاكتورهاي مربوط به خيرگي و نور مزاحم (مانندTI) ، طراحي روشنايي با مقادير اوليه (حد اكثر) پارامترها صورت پذيرفته و در نتيجه ضريب نگهداري براي آن اعمال نمي گردد.

اهميت و لزوم نگهداري تجهيزات روشنايي معابر

تمامي طرح هاي روشنايي با گذشت زمان از لحظه بهره برداري به صورت تصاعدي كم نور مي شوند. اين كاهش نور عمدتاً يا به خاطر تجمع گرد و خاك و كثيفي بر روي تمامي سطوح لامپها و چراغ هاي در معرض آلودگيها بوده كه باعث كاهش شفافيت يا قدرت بازتاب نور مي¬شود و يا به دليل تنزل در شار نوري خروجي لامپ و نقص عملكرد آنها مي¬باشد. به همين دليل در صورت جلوگيري نكردن از اين مسائل، نور خروجي لام پهاي موجود در تأسيسات بسيار كم شده و روشنايي مربوطه ضعيف خواهد شد. اين كاهش نور از آنجا كه به صورت تدريجي مي باشد، ممكن است فوراً قابل تشخيص نباشد، اما كاهش تدريجي آن با گذشت زمان، مشكلاتي را براي كاربران معابر مجاور سيستم روشنايي ايجاد مي كند.
به همين دليل براي داشتن يك سيستم روشنايي كارآمد، نگهداري صحيح اين سيستم ضروري است. اين سيستمهاي روشنايي نه تنها بايد به شكل صحيح و كامل تميز شوند، بلكه نظافت آ نها بايد در بازه هاي زماني مرتب انجام شود. يك برنامه نگهداري كه به خوبي طراحي شده باشد، درخشندگي/شدت روشنايي نور مور دنظر را حفظ مي¬كند، هزينه سرمايه گذاري و هزينه¬هاي عملكردي راكاهش مي دهد و باعث عملكرد ايمن سيستم شده و امنيت و ايمني رضايت بخشي را براي مصرف كنندگان تضمين مي نمايد.
با اين وجود، حتي با داشتن يك برنامه نگهداري كه به خوبي طراحي و به كار گرفته شود، مقداري اتلاف نور به خاطر تضعيف تجهيزات با گذشت زمان بوجود خواهد آمد. اين اتلاف بايد در زماني كه طرح روشنايي انجام مي گيرد تخمين زده شده و به صورت يك ضريب در قالب ضريب نگهداري در محاسبات طراحي روشنايي لحاظ شود. همچنين در طراحي روشنايي معابر واقع در تونلهاي محل عبور عابرين پياده، وسايل نقليه و يا زيرگذرها، به دليل تاثير آلودگي ديوارها و سقف در ميزان روشنايي، فاصله زماني تميز كردن آنها نيز مهم بوده و مي¬تواند مد نظر قرار گيرد.

عوامل مؤثر بر ضريب نگهداري

عوامل مختلفي موجب كاهش نور خروجي سيستم روشنايي مي شوند. اين عوامل به دو دسته استهلاك غير قابل بازيابي و قابل بازيابي تقسيم مي¬شوند. عوامل استهلاك غير قابل بازيابي نظير طول عمر، ويژگي ذاتي سيستم روشنايي و محيط آن مي باشند و با نگهداري معمولي، اين استهلاك بهبود نيافته و يا ترميم آن اقتصادي نمي باشد. به همين دليل در مرحله تعيين خصوصيات يك سيستم روشنايي، اين عوامل در برنامه تعمير و نگهداري در نظر گرفته مي شوند. همچنين اثر ساير عوامل نظير ولتاژ، فركانس، دما و بالاست، كه دائمي و مهم مي باشند بايد در مرحله طراحي تخمين زده شده و در محاسبات لحاظ گردند. از اثر اتفاقات تصادفي نيز مشروط بر عدم ايجاد اختلال در عملكرد سيستم روشنايي مي توان چشم پوشي نمود. عوامل استهلاك قابل بازيابي نيز مانند نگهداري لومن لامپ، ميزان بقاي لامپ و نگهداري چراغ مي¬باشند كه در طي برنامه نگهداري معمولي و با عوض كردن لامپ ها، نظافت و تعويض اجزاي سيستم روشنايي بهبود مي¬يابند. به عنوان مثالي از نحوه ترميم عوامل استهلاك قابل بازيابي در يك برنامه نگهداري مي توان به(شكل ب) اشاره كرد. در اين شكل به وضوح مشخص مي¬گردد كه در يك سيستم روشنايي نگهداري نشده، نور خروجي در طي سه سال (با فرض ۳۰۰۰ ساعت بهره¬برداری سالیانه) به میزان تقریبی ۶۵٪ مقدار اولیه افت کرده ولی با نگهداری جامع از این سیستم روند کاهش در ۳۵ ٪ متوقف می¬شود.

اثر برنامه نگهداري

نكته- زمانيكه استهلاك غير قابل بازياب ي به علت عمر تجهيز و يا تغيير رنگ آن رخ دهد، نمي توان تجهيز را به شرايط اصلي خود بازگرداند و ممكن است تعويض پوشش خارجي و يا كل چراغ ضروري باشد. چنين موردي عمدتاً براي چراغ هايي كه در فضاي پر از گرد و غبار و يا روغني قرار دارند، رخ مي¬دهد. در چنين مواردي در نظر گرفتن چرا غهاي درزگيري شده با درجه IP بالا (برای مثال IP6X  ) در مرحله طراحی مفید می¬باشد.

فاصله هاي زماني بازرسي و ثبت عملكرد

بازرسي و ثبت مرتب عملكرد تأسيسات روشنايي با وجود هزينه بر بودن، به دليل بهبود ضريب نگهداري سيستم موجب صرفه جويي در هزينه ها مي شود. چنين بازرسي هايي ممكن است منجر به ايجاد تغييرات در روند نگهداري گردد تا اطمينان حاصل شود كه معيارهاي روشنايي سيستم در تمامي زمان ها حفظ مي گردد.

برنامه هاي نگهداري

برنامه منظم شستشوي سطوح داخلي و خارجي براي تجهيزات روشنايي از عوامل موثر بر ضريب نگهداري ميباشد. تعداد تكرارهاي متناوب اين برنامه به موارد زير بستگي دارد:
الف) نوع آلودگي محيط
ب) درجه حفاظت تجهيزات نوري
همچنين در اين سيستم، مهمترين تجهيز نوري چراغ مي باشد كه با درجه حفاظت IPXX و براساس قابليت ممانعت از ورود گرد و غبار و رطوبت به محفظه چراغ دسته بندي مي شود. در اين درجه بندي، عدد اول، اندازه ذره (گرد و غبار ریز یا سنگریزه درشت) را نشان مي¬دهد. هرچه عدد بزرگتر باشد، ذره كوچكتري امكان ورود به محفظه را دارد. عدد دوم نيز درجه محافظت در مقابل نفوذ رطوبت، از پاشيده شدن غير مستقيم به صورت فوراني پر فشار تا غوطه وري كامل را نشان مي دهد. هر چه اين عدد بزرگتر باشد، ميزان نفوذ رطوبت كمتر و درزبندي بهتري را مشخص مي كند.
براي اين چراغ، درجه حفاظت قسمت هاي نوري به خصوص اگر در محيط هايي با آلودگي متوسط/بالا استفاده شود، نوع IP6X تعیین می¬گردد.

عوامل موثر بر اتلاف نور

عوامل مختلفي در اتلاف روشنايي موثر بوده، ولي مقدار تاثير هر يك از آ نها با نوع لامپ، چراغ، هندسه تأسيسات و محيط تغيير مي كند. در اين ميان، يكي از مهمترين عوامل، ميزان و نوع آلودگي هوا در مناطق مختلف مي باشد. به عنوان مثالي در اين خصوص مي توان به ميزان آلودگي در مركز يك شهر صنعتي اشاره كرد كه بالاتر از ميزان آن در يك روستاست و يا به اثر گرد و غبار خشك در يك معدن سنگ اشاره كرد كه با شاخ و برگ محصولات كشاورزي و حشرات در يك مسير پر رفت و آمد روستايي متفاوت مي باشد. به همين دليل هنگام تعيين انواع چراغ ها و ملزومات نگهداري آ نها بايد به اين تفاوت ها توجه گردد.

كاهش لومن لامپ

نور خروجي از تمامي لامپ ها در طول مدت زمان بهر هبرداري از آنها كاهش مي يابد. نرخ دقيق اين كاهش به نوع لامپ و سيستم بالاست آن بستگي دارد. اين كاهش، با تعويض مكرر لامپ هاي سوخته و يا با تعويض گروهي آنها بهبود مي يابد. در جدول زیر براي هفت نوع لامپ مختلف، اين كاهش در قالب ضرايب نوعي نگهداري لامپ آورده شده كه در موقع انجام طراحي روشنايي استفاده مي گردند. براي ساير لامپ ها نيز اين ضريب از توليدكنندگان مربوطه دريافت مي شود.

ضرايب نگهداري لومن لامپ (LLMF)

*اين مقادير مربوط به دماي۲۵°C میباشند

نام كامل لامپ ها به همراه علائم اختصاري آن ها

ضريب بقاي لامپ

بقاي لامپ، احتمال تداوم عملكرد يك لامپ براي مدت زماني مشخص ميباشد. نرخ بقا به نوع لامپ و به خصوص در مورد لامپ هاي تخليه اي به توان، فركانس كليدزني و سيستم بالاست آ نها بستگي دارد. لامپ هاي معيوب سبب كاهش شدت روشنايي و غير يكنواختي نور در يك طرح روشنايي ميشوند. اين اثر با تعويض نقطه اي اين لامپ ها حداقل مي شود. جدول زیر مقادیر نوعی ضریب بقای لامپ را نشان می دهد.

آلودگي لامپ ها و چراغ ها

وجود آلودگي روي لامپ ها و چراغ ها عموماً موجب بيشترين مقدار اتلاف نور ميشود. اين ميزان اتلاف نور بستگي به نوع و چگالي آلودگي موجود در هوا، طراحي چراغ و نوع لامپ دارد. تجمع اين آلودگي بر روي سطوح منعكس كننده، با درزگيري محفظه لامپ چراغ در مقابل ورود گرد و غبار و رطوبت حداقل مي شود. درزگيري قسمت هاي نوري چراغ با حداقل درجه حفاظت IP5X  تاثیر قابل توجهی در این خصوص دارد. جدول زیر مقادير نوعي ضرايب نگهداري را براي تعدادي از چراغها نشان مي دهد.

نورپردازی , روشنایی , توزیع برق , سلول خورشیدی , ساختمان هوشمند